Toksoplazmoz (Toxoplasmosis) Toxoplasma gondii adı verilen bir
protozoan parazit tarafından oluşturulur. Yaşam döngüsünde kediler asıl
konakçı, küçük geviş getirenler yani koyun ve keçiler, fareler, kuşlar,
insanlar ara konakçıdırlar.

Koyun ve keçilerde yavru atmaya
sebep olan bu hastalık insanlarda da düşüğe ya da hastalıklı bebeklerin
doğumuna sebep olduğu için Zoonozlar listesindedir. Asıl konakçı olan kediler
hastalığı aldıktan sonra 2 hafta kadar parazit yumurtalarını (ookistleri) saçarlar.
Sonra ookist saçılması durur. Ookistlerle bulaşık yemleri, otları, yiyen ya da
suları içen koyunlar hastalığı alırlar.   

Koyunlarda en belirgin durum yavru
atmadır. Gebeliğin erken döneminde embriyonik ölüm ve embriyonun absorbsiyonu
(vücut tarafından emilmesi), gebeliğin orta döneminde rahim içindeki yavrunun
(fetüs) mumyalaşması, gebeliğin son döneminde ise ölü yavru doğurma veya zayıf,
cılız yavru doğurma ile karşılaşılır. Cılız yavrular kısa bir süre içerisinde
ölürler.

Koyunların yavru atmaları halinde ayırıcı
tanı için toksoplazmosis akılda tutulmalıdır. Asıl konakçıda (kedide) dışkı ile
yayılan ookistler değişerek ara konakçılarda rahime, kas dokusuna, kalp,
akciğer, göz ve beyine yerleşirler.

Toksoplasmoz kedilerde yeme ve
yutma güçlüğü, kas problemleri, idrar ve dışkı yapma zorluğu, durgunluk, halsizlik,
kusma, ishal, zayıflama, gözyaşı akıntısı, iştahsızlık, titreme, sarılık, soluk
alma güçlüğü, ateş gibi birçok belirti ile ortaya çıkar. Fakat bunların hiçbiri
kesin tanı için yeterli değildir.

Koyunlarda, kedilerde, insanlarda
kesin tanı mutlaka laboratuvar tahlilleri ile konulabilir. Hastalık kedilerde
ve insanlarda rahim yoluyla (transplacental yolla) yavrulara geçer. Kedi
yavruları akciğer ve karaciğer hasarıyla doğarlar, yaşama şansları olmaz.

Toksoplazma bazen gizli olarak da
seyredebilir.

Hastalığın koyunlar için
yurtdışında bazı ülkelerde izin alınmış aşısı vardır. Aşı koç katımından 3-4 hafta
önce kas içine yapılan bir canlı aşı olup, kuzu atıklarını önlediği
bildirilmektedir. Toksoplazmozun koyunlarda, insanlarda ve kedilerde tedavisi
vardır. Genel olarak antibiyotik ve Sulfonamid tedavisi uygulanır.

Koyunlarda antikoksidial ilaçlar kullanarak atıkların azaltıldığı yönünde bilgiler vardır.

Kontrol ve Korunma

Koyunların korunması için biyogüvenlik
önlemlerinin tam olarak alınması gerekir. Başta fare mücadelesi gelmektedir.
Yemlerin ve suların enfekte kedi dışkısıyla bulaşmaması için önlemler alınmalıdır.

İnsanların korunması hijyenik
önlemlerle mümkündür. Az pişmiş et, pastörize olmamış süt tüketilmemelidir. Sebze
ve meyveler iyice yıkanmalıdır.

Kediler fare avlayarak hastalığa
yakalanırlar.  Kedi dışkısı, kedi kumu
ile temas edenlerin eldiven giymesi en iyi önlemdir. Eğer eldiven giyilmemiş
ise eller çok iyi yıkanmalıdır. Bahçede uğraşanlar eldivenle çalışmalıdırlar.

Hijyen ihmal edilmediğinde insanlar
için tehlike yoktur. Bulaşmanın asıl yolunun iyi yıkanmamış sebzeler olduğunu unutmayalım.

Fare avlamayan, evde beslenen kediler
risk taşımazlar. Ömründe kedi ile hiç teması olmayan, kediden uzak duran hatta
kedi sevmeyen insanlarda toksoplazmoz görülmektedir.

Kişisel hijyen, el yıkama alışkanlığı
toksoplazmozun ve birçok hastalığın başlıca önlemidir.